پردازنده سرور

سی پی یو سرور یکی از اصلی‌ترین قطعات در تعیین توان پردازشی یک سرور است و انتخاب آن باید براساس مدل سرور، نسل پلتفرم و نوع Workload انجام شود؛ نه فقط تعداد Core یا نام تجاری پردازنده. در این دسته می‌توانید مدل‌های مختلف CPU سرور را برای ارتقا، تکمیل کانفیگ یا جایگزینی پردازنده سرورهای HPE بررسی کنید و مشخصات مهم هر مدل را با نیاز پروژه تطبیق دهید.

در بازار ایران عبارت‌های «سی پی یو سرور»، «CPU سرور» و «پردازنده سرور» همگی رایج هستند. بخش مهمی از تقاضا مربوط به خانواده Intel Xeon در سرورهای HPE ProLiant است؛ از Xeon E5 در نسل‌های قدیمی‌تر تا Xeon Scalable و Xeon 6 در نسل‌های جدید. در برخی پلتفرم‌های HPE نیز پردازنده‌های AMD EPYC استفاده می‌شوند. سازگاری دقیق هر CPU باید با مدل و QuickSpecs همان سرور بررسی شود.

سی پی یو سرور چیست و چرا انتخاب آن اهمیت دارد؟

CPU وظیفه اجرای دستورها و پردازش داده‌ها را بر عهده دارد و روی ظرفیت اجرای هم‌زمان سرویس‌ها، سرعت پردازش، تعداد ماشین‌های مجازی قابل میزبانی و عملکرد نرم‌افزارهای وابسته به پردازنده اثر مستقیم می‌گذارد. در سرورهای سازمانی، انتخاب CPU همچنین با تعداد کانال‌های حافظه، ظرفیت RAM، خطوط PCIe، توان مصرفی، سیستم خنک‌کننده و امکان استفاده از یک یا دو پردازنده در ارتباط است.

به همین دلیل یک CPU با تعداد Core بیشتر الزاماً برای همه سناریوها انتخاب بهتری نیست. برای مثال، یک محیط مجازی‌سازی معمولاً از تعداد Core و Thread بیشتر بهره می‌برد، در حالی که بعضی نرم‌افزارها یا دیتابیس‌ها ممکن است به فرکانس بالاتر هر Core حساس‌تر باشند. هزینه لایسنس نرم‌افزارهایی که براساس Core محاسبه می‌شوند نیز می‌تواند انتخاب پردازنده را تغییر دهد.

انواع پردازنده سرور در بازار

پردازنده Intel Xeon برای سرور

Intel Xeon رایج‌ترین خانواده پردازنده در بسیاری از سرورهای HPE موجود در بازار ایران است. در سرورهای نسل‌های قدیمی‌تر، مدل‌های Xeon E5-2600 و نسخه‌های v2، v3 و v4 بسیار رایج‌اند. در نسل‌های جدیدتر HPE، خانواده Intel Xeon Scalable با رده‌های Bronze، Silver، Gold و Platinum و در پلتفرم‌های جدیدتر خانواده Intel Xeon 6 استفاده می‌شود.

نام‌گذاری Xeon در نسل‌های مختلف یکسان نیست و عدد بالاتر همیشه به معنی عملکرد بالاتر در مقایسه بین دو خانواده متفاوت نیست. هنگام مقایسه باید Generation، تعداد Core، فرکانس پایه و Turbo، Cache، TDP، تعداد Socket قابل پشتیبانی و مشخصات حافظه را در همان خانواده بررسی کرد.

پردازنده AMD EPYC برای سرور

AMD EPYC در برخی سرورهای HPE مبتنی بر AMD به‌کار می‌رود و در نسل‌های جدید، خانواده‌های EPYC 9004 و EPYC 9005 از گزینه‌های مهم دیتاسنتر محسوب می‌شوند. این پردازنده‌ها بسته به مدل می‌توانند Core Count بالا، پهنای باند حافظه گسترده و تعداد زیاد خطوط PCIe ارائه کنند و برای مجازی‌سازی، Cloud، دیتابیس و Workloadهای پردازشی مناسب باشند.

با این حال EPYC جایگزین مستقیم Xeon روی یک سرور Intel-based نیست. پلتفرم، Socket و مادربرد برای خانواده مشخصی از CPU طراحی می‌شوند؛ بنابراین قبل از خرید باید دقیقاً بررسی شود که مدل سرور HPE موردنظر از Intel یا AMD و از کدام نسل پردازنده پشتیبانی می‌کند.

راهنمای CPU سرور برای نسل‌های مختلف HPE ProLiant

نسل سرور یکی از سریع‌ترین راه‌ها برای محدود کردن انتخاب است، اما کافی نیست. حتی در یک Generation، مدل‌های مختلف ProLiant می‌توانند Processor Family متفاوتی داشته باشند. جدول زیر یک راهنمای کلی برای خانواده‌های پرکاربرد بازار است و جایگزین بررسی QuickSpecs همان مدل سرور نیست.

CPU سرور G8 و G9؛ خانواده Xeon E5

در بازار سرورهای استوک، پردازنده‌های Xeon E5 همچنان حضور پررنگی دارند. برای سرورهای Gen8، خانواده E5-2600 و E5-2600 v2 و برای بسیاری از سرورهای Gen9، نسخه‌های E5-2600 v3 و v4 رایج هستند. مدل‌هایی مانند E5-2620، E5-2650، E5-2660، E5-2680 و E5-2690 در نسخه‌های مختلف در بازار دیده می‌شوند، اما پسوند v2، v3 یا v4 بخش مهمی از هویت پردازنده است و نباید حذف شود.

اگر هدف ارتقای یک سرور قدیمی است، صرف یکسان بودن Socket ظاهری یا نزدیک بودن نام CPU برای تأیید سازگاری کافی نیست. Server Model، System ROM، Revision، توان پردازنده و الزامات خنک‌کننده باید بررسی شوند؛ به‌خصوص زمانی که قصد تغییر نسل CPU در همان شاسی وجود دارد.

CPU سرور G10؛ Xeon Scalable

در بسیاری از سرورهای HPE Gen10، پردازنده‌های Intel Xeon Scalable نسل اول و دوم استفاده می‌شوند. این خانواده با رده‌های Bronze، Silver، Gold و Platinum شناخته می‌شود و نسبت به Xeon E5 ساختار نام‌گذاری و پلتفرم متفاوتی دارد. هنگام انتخاب CPU برای Gen10، علاوه بر Core و Frequency باید تعداد UPI Link، سرعت حافظه پشتیبانی‌شده، ظرفیت Memory per Socket، TDP و محدودیت‌های تک‌پردازنده یا دوپردازنده بودن SKU بررسی شود.

برای نمونه، بعضی CPUهای Xeon Scalable با پسوند یا طراحی مشخص فقط برای پیکربندی تک‌پردازنده مناسب هستند و برخی مدل‌های توان‌بالا به Heatsink یا Fan Configuration متفاوت نیاز دارند. بنابراین انتخاب صرفاً براساس عنوان Gold یا Platinum می‌تواند به کانفیگ نامعتبر منجر شود.

CPU سرور G11 و G12؛ نسل‌های جدید Xeon و EPYC

HPE ProLiant Gen11 در مدل‌های Intel-based از 4th و 5th Gen Intel Xeon Scalable استفاده می‌کند و در برخی مدل‌های AMD-based، خانواده‌های AMD EPYC 9004 و 9005 پشتیبانی می‌شوند. در Gen12 نیز مدل‌هایی مانند HPE ProLiant Compute DL360 Gen12 و DL380 Gen12 به Intel Xeon 6 مجهز شده‌اند. این نسل‌ها با DDR5 و PCIe Gen5 همراه هستند و انتخاب CPU روی پهنای باند حافظه، I/O و ظرفیت کلی پلتفرم اثر قابل توجهی دارد.

برای خرید پردازنده نسل‌های جدید، بهترین روش این است که ابتدا مدل دقیق سرور و Part Number یا SKU پردازنده موردنظر مشخص شود و سپس فهرست Processor Options همان سرور بررسی شود. این کار از انتخاب CPU ناسازگار یا پردازنده‌ای که به Cooling و Power متفاوت نیاز دارد جلوگیری می‌کند.

هنگام خرید سی پی یو سرور به چه مشخصاتی توجه کنیم؟

برای انتخاب CPU مناسب، مشخصات پردازنده باید در کنار محدودیت‌های خود سرور دیده شوند. مهم‌ترین مواردی که پیش از خرید ارزش بررسی دارند عبارت‌اند از:

• سازگاری با مدل و Generation سرور؛ اولین و مهم‌ترین فیلتر انتخاب.
• تعداد Core و Thread؛ مهم برای مجازی‌سازی، پردازش موازی و افزایش ظرفیت سرویس‌دهی.
• Base Frequency و Turbo Frequency؛ مهم برای Workloadهایی که به سرعت هر Core حساس‌اند.
• حافظه Cache؛ یکی از عوامل اثرگذار بر دسترسی سریع‌تر CPU به داده‌های پرتکرار.
• TDP و الزامات خنک‌کننده؛ بعضی پردازنده‌های توان‌بالا به Heatsink یا Fan Kit متفاوت نیاز دارند.
• تعداد Socket قابل پشتیبانی؛ همه SKUها الزاماً برای 2P یا چندپردازنده طراحی نشده‌اند.
• نسل و سرعت حافظه پشتیبانی‌شده؛ CPU بخشی از محدودیت سرعت و ظرفیت RAM را تعیین می‌کند.
• PCIe و I/O نسل پلتفرم؛ در سرورهای جدید برای NVMe، GPU و Network Adapterهای پرسرعت اهمیت بیشتری دارد.
• هزینه لایسنس نرم‌افزار؛ در بعضی نرم‌افزارها افزایش تعداد Core می‌تواند هزینه Licensing را افزایش دهد.

Core بیشتر بهتر است یا فرکانس بالاتر؟

پاسخ به نوع Workload بستگی دارد. تعداد Core بیشتر معمولاً برای Virtualization، Container، پردازش موازی و سرویس‌هایی که چند Task هم‌زمان اجرا می‌کنند مفید است. در مقابل، برای نرم‌افزارهای Single-thread یا سناریوهایی که عملکرد هر Core مهم‌تر است، یک پردازنده با Core کمتر اما Clock بالاتر می‌تواند انتخاب منطقی‌تری باشد.

به همین دلیل بهتر است قبل از خرید مشخص شود سرور قرار است چه تعداد VM، چه نوع Database یا چه Applicationهایی را اجرا کند. مقایسه CPUها فقط بر اساس یک عدد، مثل GHz یا تعداد Core، تصویر کاملی از عملکرد واقعی ارائه نمی‌دهد.

یک CPU یا دو CPU در سرور؟

بسیاری از سرورهای Rack دو Socket دارند، اما نصب دو پردازنده همیشه ضروری نیست. یک CPU مناسب می‌تواند برای بسیاری از سرویس‌های سازمانی، فایل‌سرور، Domain Controller، Backup Server یا حتی برخی محیط‌های مجازی‌سازی کافی باشد. مزیت شروع با یک CPU، هزینه اولیه کمتر و در بعضی سناریوها مصرف انرژی و هزینه Licensing پایین‌تر است.

در مقابل، نصب پردازنده دوم علاوه بر افزایش Core Count می‌تواند ظرفیت حافظه و تعداد DIMM Channelهای فعال و در برخی پلتفرم‌ها دسترسی به Slotها یا I/O بیشتری را فراهم کند. برای پیکربندی 2P معمولاً باید قوانین Population حافظه، تطابق CPUها و الزامات Power/Cooling همان مدل رعایت شود. دو پردازنده در یک سرور عموماً باید از مدل‌های سازگار و مطابق دستورالعمل سازنده انتخاب شوند.

انتخاب پردازنده سرور بر اساس Workload

مجازی‌سازی و VDI

در Virtualization معمولاً ترکیبی از Core Count، ظرفیت RAM و پهنای باند حافظه اهمیت دارد. اگر هدف افزایش تعداد VMها است، CPU با Core بیشتر می‌تواند ظرفیت Consolidation را بالا ببرد، اما مقدار RAM، Storage IOPS و License نرم‌افزار مجازی‌سازی نیز باید هم‌زمان در نظر گرفته شوند. انتخاب CPU پرهسته بدون RAM و Storage متناسب لزوماً به افزایش کارایی منجر نمی‌شود.

دیتابیس و نرم‌افزارهای سازمانی

در Database Server باید علاوه بر Core، به Frequency، Cache، Memory Bandwidth و مدل Licensing نرم‌افزار توجه کرد. برخی دیتابیس‌ها از تعداد Core بالا بهره می‌برند، در حالی که در سناریوهای دیگر عملکرد هر Core و Latency اهمیت بیشتری دارد. برای SQL Server، Oracle و نرم‌افزارهای مشابه، هزینه License می‌تواند بخشی از تصمیم سخت‌افزاری باشد.

سرویس‌های عمومی و زیرساختی

برای File Server، Domain Controller، سرویس‌های Backup، نرم‌افزارهای مدیریتی یا Applicationهای سبک، الزاماً به بالاترین رده CPU نیاز نیست. در این سناریوها یک مدل متعادل از نظر Core، Frequency و TDP می‌تواند ارزش خرید بهتری ایجاد کند و بودجه را برای RAM، Storage یا Redundancy آزاد نگه دارد.

پردازش سنگین، HPC و AI

برای HPC، تحلیل داده، پردازش مهندسی و سرورهای GPU محور، علاوه بر تعداد Core و Frequency باید معماری CPU، پهنای باند حافظه، PCIe، تعداد GPU قابل اتصال و نقش پردازنده به‌عنوان Host CPU بررسی شود. در این رده، نسل‌های جدید Intel Xeon و AMD EPYC قابلیت‌ها و ظرفیت‌های بیشتری نسبت به پلتفرم‌های قدیمی ارائه می‌کنند، اما انتخاب نهایی باید بر پایه نرم‌افزار و Acceleratorهای مورد استفاده انجام شود.

سی پی یو سرور نو یا استوک؟

در نسل‌های قدیمی‌تر HPE، بخش قابل توجهی از بازار CPU به قطعات استوک اختصاص دارد. پردازنده استوک می‌تواند برای ارتقای سرورهای G8، G9 و برخی کانفیگ‌های G10 گزینه اقتصادی‌تری باشد، به‌خصوص زمانی که هدف افزایش Core Count یا جایگزینی یک CPU معیوب بدون تعویض کل پلتفرم است.

در خرید CPU استوک، سلامت فیزیکی پردازنده، اصالت مدل، تطابق مشخصات چاپ‌شده با شناسه فنی، وضعیت سطح تماس و امکان تست در سرور سازگار اهمیت دارد. همچنین باید در نظر گرفت که ارتقای یک پلتفرم قدیمی تا نقطه‌ای منطقی است؛ اگر هزینه CPU، RAM و Storage جدید به بخش بزرگی از قیمت یک سرور نسل بالاتر نزدیک شود، مقایسه Total Cost می‌تواند تصمیم بهتری ایجاد کند.

سازگاری پردازنده با سرور HPE؛ مهم‌تر از نام CPU

قبل از ثبت سفارش، مدل دقیق سرور را مشخص کنید؛ برای مثال DL380 Gen9، DL380 Gen10 یا DL380 Gen11 سه پلتفرم متفاوت با خانواده‌های پردازنده متفاوت هستند. حتی در یک Generation نیز DL360، DL380، ML350، DL385 یا مدل‌های دیگر الزاماً Processor Option یکسانی ندارند.

برای بررسی Compatibility بهتر است Model Number سرور، Generation، تعداد CPU فعلی، مدل پردازنده نصب‌شده، Part Number پردازنده جدید و در صورت نیاز نسخه System ROM در دسترس باشد. در Upgradeهای دوپردازنده‌ای، قوانین HPE درباره CPU Matching، Memory Population، Heatsink، Fan و Power Supply نیز باید رعایت شوند. انتخاب CPU بدون این بررسی می‌تواند باعث عدم Boot، محدودیت عملکرد یا نیاز به قطعات جانبی اضافه شود.

قیمت سی پی یو سرور به چه عواملی بستگی دارد؟

قیمت CPU سرور فقط به تعداد Core وابسته نیست. Generation پردازنده، رده محصول، فرکانس، Cache، TDP، قابلیت استفاده در 1P یا 2P، عرضه بازار، نو یا استوک بودن، موجودی و تقاضا برای یک مدل خاص روی قیمت اثر می‌گذارند. در خانواده‌های قدیمی‌تر، بعضی مدل‌های پرهسته به دلیل فراوانی در بازار استوک ممکن است نسبت قیمت به Core بسیار خوبی داشته باشند؛ اما مصرف انرژی، محدودیت حافظه و عمر پلتفرم نیز باید در تصمیم لحاظ شود.

در نسل‌های جدیدتر، قیمت بالاتر CPU معمولاً بخشی از هزینه یک پلتفرم جدید با DDR5، PCIe Gen5 و ظرفیت I/O بیشتر است. برای مقایسه اقتصادی بهتر است هزینه کل سرور، RAM، Storage، License و مصرف انرژی در کنار قیمت خود پردازنده دیده شود.

سوالات متداول درباره CPU سرور

آیا هر پردازنده Xeon روی هر سرور HP نصب می‌شود؟

خیر. Xeon یک خانواده بزرگ با نسل‌ها و Socketهای مختلف است. پردازنده باید در فهرست CPUهای پشتیبانی‌شده مدل و Generation همان سرور قرار داشته باشد. حتی بین دو سرور HPE با ظاهر مشابه نیز ممکن است Processor Family متفاوت باشد.

برای سرور G9 چه CPUهایی رایج هستند؟

در بسیاری از سرورهای HPE ProLiant Gen9، خانواده Intel Xeon E5-2600 v3 و E5-2600 v4 رایج است. مدل دقیق پشتیبانی‌شده به خود سرور بستگی دارد و ارتقا از v3 به v4 نیز باید براساس راهنمای همان پلتفرم و وضعیت Firmware انجام شود.

Gold بهتر است یا Silver؟

نمی‌توان فقط از روی نام رده تصمیم گرفت. Xeon Gold معمولاً مدل‌های قدرتمندتر یا با قابلیت‌های بیشتر را شامل می‌شود، اما یک Silver با Core، Frequency و TDP مناسب ممکن است برای Workload مشخص ارزش خرید بهتری داشته باشد. مقایسه باید بین SKUهای دقیق و نیاز واقعی سرور انجام شود.

آیا برای ارتقای سرور باید هر دو CPU را عوض کنیم؟

در سرور دوپردازنده‌ای، اگر قرار است هر دو Socket فعال باشند، CPUها باید مطابق قوانین پلتفرم و سازنده انتخاب شوند و معمولاً از مدل سازگار و یکسان استفاده می‌شود. اگر سرور فعلاً یک CPU دارد و CPU دوم اضافه می‌شود، علاوه بر خود پردازنده ممکن است Heatsink، Fan Configuration و Memory Population نیز نیاز به تغییر داشته باشد.

خرید پردازنده و سی پی یو سرور از سوما ارتباطات کیان

برای انتخاب CPU سرور، بهتر است قبل از خرید فقط به نام مدل یا تعداد Core اکتفا نکنید. Generation و مدل دقیق سرور، CPU فعلی، نوع Workload، مقدار RAM و هدف ارتقا اطلاعاتی هستند که انتخاب صحیح را سریع‌تر و کم‌ریسک‌تر می‌کنند.

در سوما ارتباطات کیان می‌توانید مدل‌های موجود سی پی یو سرور را بررسی و برای تطبیق پردازنده با سرور HPE خود استعلام بگیرید. اگر بین چند CPU مردد هستید، مشخصات سرور و نوع استفاده را اعلام کنید تا گزینه‌های سازگار از نظر Generation، توان پردازشی و بودجه مقایسه شوند و قبل از خرید، Compatibility کانفیگ بررسی شود.